نامگذاری معابر و بی نام بودن تقاطع های شهر نیشابور
نام خیابان، کوچه و حتی بن بست زمانی بسیار با اهمیت می شود که یا در میان انبوهی از خانه ها گم شده اید یا برای ارسال مرسوله پستی نیاز به آدرس دارید!
نامگذاری معابر در مدیریت شهری اهمیت بسیار زیادی دارد، نام معابر شهر در واقع شناسنامه یک شهر محسوب میشوند، نامگذاری خیابانها و شهرها در تمام دنیا از اهمیت ویژهای برخوردار است.
نامگذاری بلوارها،معابر اصلی ، چهار راه ها ، خیابانها، کوچهها و ... باید نمایانگر تاریخ، جغرافیا و فرهنگ اسلامی و ایرانی باشد، در واقع اسامی معابر در حکم شناسنامهی شهرها و بیانگر ارزشهای اعتقادی، فرهنگی و ملی جامعه است.
اصولا نامگذاری معابر طبق ضوابط، معیارها و اصول زیر صورت میگیرد:
ـ نام شهدای گرانقدر
ـ نام شخصیتهای مهم تاریخ صدر اسلام
ـ نام شخصیتهای ملی، قهرمانان و شخصیتهای ملی و منطقهای
ـ نام شخصیتهای فرهنگی، ادبی، علمی، سیاسی و تاریخی ایران
ـ مظاهر طبیعت ایران
ضمن اینکه در نامگذاری معابر باید اسامی انتخاب شود که رسا، کوتاه، سلیس و روان باشد.
در نامگذاری معابر به منظور حفظ و تحکیم یکپارچگی سیاسی، فرهنگی کشور و حفظ هویت ملی، نامها باید در تابلو معابر به زبان فارسی باشد، همچنین جنس تابلوهای معابر از ورق آهنی بوده و رنگ آبی لاجوردی برای زمینه تابلو استفاده میشود، این رنگ الهام گرفته از رنگ کاشیکاریهای معماری سنتی ایران است که پیش از این نام کوچهها بر روی کاشیهایی با رنگ آبی لاجوردی نوشته میشد، این رنگ زمینه اکثر تابلوهای معابر در بسیاری از شهرهای جهان است. نامگذاری معابر به اسم بزرگان، برای گرامیداشت یادشان و برای فراموش نشدن نامشان است.
نام، هویت است و جالب است بدانید که برخی معابر و تقریبا تمامی چهارراه های شهر نیشابور فاقد نام رسمی هستند و عمده آنها نام موقت و مردمی یا فاقد مصوبه شورای شهر دارند و امکان تغییر آنها هر لحظه وجود دارد .
بر اساس ماده 7 دستورالعمل اجرایی آییننامه نظارت بر نامگذاری شهرها، خیابانها، اماکن و مؤسسات عمومی مصوب جلسه ٤٦٦ مورخ ٢٠/٦/٨٦ شورای فرهنگ عمومی ، و نیز بنا به استناد بند 24 ماده هفتاد و یک(71) قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی «نامگذاری معابر،میادین، خیابانها، کوچه و کوی در حوزه شهر و همچنین تغییر نام آنها جزو اختیارات شورا » است . بر اساس ماده ٨ دستورالعمل اجرایی آییننامه نظارت بر نامگذاری ، مراجع نامگذاری موظفند یک نسخه از کلیه مصوبات خود در زمینه نامگذاری و همچنین تغییر نام آنها را در هر سه ماه به منظور بررسی و تطبیق با اهداف آئین نامه نامگذاری به «شورای نظارت» محل مربوطه ارائه نمایند. و براساس این دستورالعمل ترکیب کمیسیون نام گذاری شورای نظارت شهرستان عبارتند از :
الف ـ فرماندار به عنوان رئیس شورا
ب ـ مدیر امور شهری و روستایی فرمانداری به عنوان دبیر شورا
ج ـ رئیس شورای اسلامی شهرستان
د ـ شهردار مرکز شهرستان
هـ ـ رئیس فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان
وـ یک نفر از فرهیختگان در زمینه فرهنگ و ادب فارسی به انتخاب شورای فرهنگ عمومی شهرستان
ز ـ یک نفر از صاحبنظران امور دینی به پیشنهاد سازمان تبلیغات اسلامی شهرستان و تصویب شورای فرهنگ عمومی شهرستان
ح ـ رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران شهرستان
در هر جلسه به تناسب موضوع مهم و هویت بخش از کارشناسان مربوطه نیز دعوت میشود تا در جلسات حاضر شوند. براساس ماده ١٠ ـ در صورتی که نامگذاری انجام شده و یا تغییر نامهای موجود با مفاد آییننامه نامگذاری ودستورالعمل نامگذاری انطباق نداشته باشد، مصوبه شورای نظارت به مراجع و اشخاص ذیربط ابلاغ خواهد شد و مراجع یاد شده موظف به اجرای مصوبات این شورا خواهند بود.
در شهرزیبا و بزرگ نیشابور که با جمعیت نزدیک 300 هزار نفر و مساحتی حدود 38 کیلومتر مربع ، دومین شهر بزرگ در استان های سه گانه خراسان و منطقه شمال شرقی کشور است ، نامگذاری معابر از اهمیت خاصی بر خورداراست.
متاسفانه در تعدادی از خیابان ها و معابر و میادین که در اوایل انقلاب تغییر نام یافتند هنوز بین بیان مردم و نام رسمی تفاوت وجود دارد.اگر چه بسیاری از خیابان ها با نام رسمی بیان می شوند و از انجا که در اوایل انقلاب شهر نیشابور حدود 60 هزار نفر جمعیت داشته و بیشتر توسعه شهر در سالهای بعد از انقلاب صورت گرفته در بافت جدید و بخش های زیادی از بافت قدیم تفاوت بیان مردمی و رسمی معابر کم می باشد.
از نمونه های بارز تفاوت نام رسمی و عرفی معابر و خیابان های نیشابور می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
1- میدان امام خمینی (ره) که مردم به آن فلکه ایران می گویند.
2- خیابان پانزده خرداد که مردم به دلیل استقرار اداره امور مالیاتی و دارایی در ابتدای ورودی ، آن را خیابان دارایی می نامند.
3- خیابان شهید جعفری که به یاد امیر خلبان شهید عزیزا.. جعفری ، خلبان نیشابوری که در روزهای اول دفاع مقدس به فیض شهادت نائل شدند ، نام گذاری شده و مردم البته همچون گذشته به آن خیابان ایستگاه می گویند.
4- خیابان سید جمال الدین اسدآبادی با دو بخش شمالی و جنوبی که توسط مردم با نام ارگ شناخته می شود و همچنان تقاطع ان با خیابان امام ، چهارراه ارگ و خود خیابان ارگ شمالی و ارگ جنوبی خوانده می شود.
5- خیابان 22 بهمن با دو بخش شرقی و غربی که توسط مردم فرحبخش شرقی و فرحبخش غربی نامیده می شود.
6- خیابان خاتم النبیین که توسط مردم میدان باغات نامیده می شود.
7- میدان امام رضا(ع) در کمربندی (بلوار امام رضا(ع) )که مردم آن را فلکه باغرود می گویند.
8- خیابان شهید مدرس که مردم آن را با نام قدیمی (علی اُف) می شناسند.
9- بلوار شهید فهمیده که در بین مردم بنیاد شهید گفته می شود.
10- بلوار شهید بهشتی که بیشتر مردم به آن رسولی می گویند.
11- میدان ابوسعید ابوالخیر که مردم به آن سه راهی عیدیانی می گویند.
با توسعه شهر در اطراف و نام گذاری خیابان ها و کوچه و میادین ، نام های رسمی و جدید در بین مردم نیز بیان می شود و تفاوتی بین نام رسمی و نام عرفی دیده نمی شود.البته در سال های بعد از انقلاب برخی خیابان ها چندین تغییر داشتند. مثلا خیابان عطار در سالهای اول انقلاب به نام خرمشهر نام گذاری شد و سپس به عطار تغییر نام داد.
با احداث خیابان ها و بلوار های جدید که با تعریض و تخریب کوچه های قدیمی و منازل مسکونی پدیدار شدند ، اسامی مانند بلوار بعثت و خیابان عدالت و خیابان امیر کبیر ، بلوار ملاصدرا ، بلوار اباصلت ، بلوار قدس (در فرحبخش شرقی)در بین مردم و امور رسمی و اداری بدون هیچ گونه اختلافی جایگاه خود را پیدا کردند. البته در نیشابور هم اکنون دو بلوار به نام قدس نام گذاری شده که یکی با جهت شمالی - جنوبی در فرحبخش شرقی است و دیگری در شهرک قدس با جهت غربی – شرقی می باشد ، که نیاز به اطلاح نام دارد. همچنین خیابان فضل در منطقه فرحبخش شرقی و بلوار فضل بین شهرک فرهنگیان و شهرک بهداری با شهرک قدس ، البته این بلوار همزمان با همایش ملی فضل بن شاذان و در پی در خواستهای مردمی به بلوار فضل بن شاذان تغییر نام داد اما مردم همچنان با نام بلوار فضل آن را می شناسند و می بایست از همان ابتدا نام کامل دانشمند و عارف و صحابی چهار امام شیعه یعنی فضل بن شاذان روی این بلوار گذاشته می شد که به دلیل وجود این نقص و تغییر نام آن برای پذیرش مردمی به سالها وقت نیاز دارد.
در سال های 94 و 95 یکی از بلوار های جدید الاحداث شهر که انتهای شرقی بلوار بعثت را به بازار روز بین پنجراه و میدان خیام متصل می کرد به نام بلوار سروستان نامیده شد که با اختلاف جدی بین مردم و نیز اعضای شورای شهر به بلوار شهدای جهاد تغییر نام داد و میدان محل تقاطع بعثت و شهدای جهاد نیز که مدتی با نام میدان سروستان نام گذاری شده بود و تابلو آن نصب شده بود به میدان شهدای جهاد تغییر نام داد.
نویسنده آرزو می کند تا نام گذاری معابر شهر زادگاهش به بهترین شکل و باثبات باشد و شاهد تغییر های زودهنگام نباشد.
البته هدف اصلی در این مقال توصیه مسولین امر در شهرداری و شورای شهر به نامگذاری چهارراه های اصلی سطح شهر است که امید داریم ، ثمر بخش باشد.
چهار راه ها به دلیل واقع شدن در محل تقاطع ها و رفت آمد زیاد شهروندان از مهمترین اماکن شهری محسوب می شوند که در بسیاری از شهر های دنیا توسط مقامات رسمی نام گذاری و با نصب تابلو ، برای همگان معرفی می شوند . اما متاسفانه در شهر نیشابور چنین اتفاقی نیافتاده است.
اولین و مهمترین چهارراه شهر نیشابور ، چهارراه مرکزی شهراست که محل تقاطع دو خیابان اصلی و قدیمی شهر یعنی خیابان امام خمینی و فردوسی است. اگر چه این تقاطع به نام رسمی چهارراه انقلاب نام گذاری شده اما در بین مردم به چهارراه معروف است و چون قدیمی ترین و بزرگترین چهارراه شهر است از هر کجای شهر که بگویی چهارراه همه می دانند منظور کدام چهارراه است و علیرغم گسترش شهر و به وجود آمدن چهارراه های زیاد ، این تقاطع همچنان اهمیت و قدیمی بودن خود را دارد و به بدون ذکر نام رسمی شناخته شده است.
چهارراه ارگ که تقاطع خیابان سید جمال الدین شمالی و جنوبی با خیابان امام است دومین چهارراه قدیمی شهر است که در بین مردم با نام چهارراه ارگ شناخته می شود و البته نام رسمی ندارد یا اگر هم دارد با تابلو نشان داده نشده است. چهارراه دارایی در محل تقاطع خیابان پانزده خرداد با دو خیابان امیر کبیر و فرحبخش غربی (22 بهمن غربی)، است که مردم با نام چهارراه دارایی می شناسند و البته خبری از نام رسمی نیست. و اما چهارمین تقاطع با نام بین مردم شهر چهارراه کوچک آموزش و پرورش در محل تقاطع خیابان های عطار و کمال الملک است که به خاطر وجود اداره اموزش و پرورش در سالهای قبل در این محل با این نام شناخته می شود.
اکنون با احداث بلوار بعثت ، چند تقاطع بزرگ در محل بعثت با 17 شهریور ، بعثت با فردوسی شمالی ، بعثت با دارایی (پانزده خرداد) به وجود امده است که هیچ یک اسم رسمی ندارد و مردم هم نامی نگذاشته اند و فقط می گویند خیابان 17 شهریور چهارراه بعثت و .... .
در بلوار جانبازان چندین تقاطع وجود دارد که هیچ یک نام رسمی و عرفی ندارند. در بلوار دانشگاه و خیابان نور و در بلوار غزالی و بلوار پژوهش نیز چندین تقاطع بدون نام مانده اند. در خیابان خیام و بلوار معلم در شهرک فرهنگیان ، در بلوار ولیعصر و بلوار آموزگار نیز چنین وضعیتی وجود دارد. در خیابان عدالت و تقاطع های آن با فردوسی و ارگ نیز چنین وضعیتی است و البته در دهها تقاطع دیگر .
نام های زیبایی چون چهارراه بینالود ، چهارراه شیرباد ، چهارراه نقاشی ،چهارراه محبت ،چهارراه فولاد ، چهارراه نماز ، چهارراه شکر شکن ، چهارراه پهلوان ، چهارراه ریواس ، چهارراه بهمن ، چهارراه سپاه ، چهارراه فیروزه ، چهارراه اسلامی ، چهارراه یغما ،ودیگر اسامی که می تواند معابر و تقاطع نیشابور به آنها مزین شود و آدرس دادن در شهر بزرگ نیشابور را راحت تر کند.
نویسنده : محمد تاجیک