نقشه جدید خراسان رضوی بهمن 1391

نقشه جدید استان خراسان رضوی در بهمن 1391 با 28 شهرستان

پایتخت اداری جدید ایران

پایتخت اداری جدید ایران

استاندار تهران گفت:شهر جدید پرند رباط کریم، پایتخت اداری کشور شد.

به گزارش روابط عمومی فرمانداری رباط کریم، مرتضی تمدن اظهار داشت: تصویب طرح انتقال پایتخت اداری کشور با امضای 152 نماینده مجلس موجب شد تا با جانمایی صورت گرفته در شهر جدید پرند رباط کریم تعدادی از وزارتخانه‌ها به این شهر منتقل شوند. 

وی ادامه داد: هم اکنون مکان‌یابی جهت انتقال وزارتخانه‌ها به شهر جدید پرند انجام شده و امروز 400 هکتار زمین در پرند برای انتقال و ایجاد پایتخت اداری دیده شده است.

این مسئول با اشاره به این که این طرح موضوعی فانتزی و خیالی نیست، افزود: بر اساس این تصمیم‌گیری ساختمان وزارتخانه‌ها به شهر پرند منتقل می‌شود و بر اساس مطالعات و جانمایی شکل گرفته این اقدام باید هر چه سریع‌تر صورت پذیرد.
تمدن در پاسخ به این که آیا شما اعلام می‌کنید که وزارتخانه از امروز می‌توانند ساختمان خود را در پرند بنا کنند گفت: بله قطعأ همین است مثلا وزارت نفت می‌تواند برود، زمین را ببیند و جانمایی کند؛ امروز پرند به مترو، فرودگاه و بزرگراه‌ها دسترسی دارد و با توجه به این که هر وزارتخانه در تهران چندین ساختمان دارند تمامی ساختمان‌های وزارتخانه‌ها تجمیع می‌شوند.
استاندار تهران درباره رفت و آمد کارکنان دولت پس از اجرایی شدن این طرح عظیم اعلام کرد: با راه اندازی مترو و حمل و نقل عمومی این مسئله خیلی سخت نیست و سبک سازی به آن جهت است که وقتی فرد یا گروهی برای جلسات یا کارهای اداری از تهران و سایر استان‌ها به وزارتخانه‌ها مراجعه می‌کنند دیگر سرازیر به تهران نمی‌شوند و مستقیم به پرند می‌روند.

استان های که ممکن است در دولت های آینده تشکیل شوند

در آخرین ماه‌های دولت دهم، ورامین یک قدم تا استان شدن فاصله دارد. طرحی که البته وزیر کشور آن را شایعه می‌داند اما نمایندگان مجلس می‌گویند تا اجرایی شدن فاصله زیادی ندارد.

به گزارش مجله مهر ورامین مدت‌هاست انتظار استان شدن را می‌کشد؛ انتظاری که اگر تا خردادماه آینده به پایان برسد ورامین را دومین استان جدید در کارنامه دولت دهم و سی و دومین استان کشور لقب خواهد داد.

سیدحسین نقوی سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس می‌گوید که منطقه دشت ورامین در حال حاضر ظرفیت و استعداد استان به مرکزیت ورامین را دارد. این ظرفیت هم به لحاظ جغرافیایی فراهم است و هم به لحاظ جمعیتی و نیز ملاحظات سیاسی و امنیتی، چرا که این منطقه به کویر متصل است و آزادراه‌های بزرگی مثل آزادراه امام رضا (ع) و آزادراه قم- گرمسار از این خطه عبور می‌کند که متصل کننده شمال و جنوب کشور است.

استانی که نقوی از آن صحبت می‌کند، شامل شهرستان‌های ورامین، پاکدشت، قرچک و پیشوا می‌شود، اما هفته گذشته، مصطفی محمد نجار، وزیر کشور در حاشیه جلسه هیات‌دولت گفته بود جدا شدن ورامین از تهران و ایجاد استان خرداد شایعه است. جمله‌ای که نقوی دیروز در خبرنگاران آن را رد کرد و گفت: «مجلس به دولت پیشنهاد داده و ظرفیت‌های تشکیل استان در منطقه را هم به آنها ارائه کرده است. البته این ظرفیت‌ها به استانداری هم ارائه شده. از برخی منابع هم در استانداری و هم در دولت پاسخ‌های مثبتی برای استان دریافت کرده‌ایم. به ما اعلام کرده‌اند که کار مطالعاتی در این زمینه انجام می‌شود، این حد نهایی کار است که تاکنون انجام شده.»

چه زمانی یک استان تشکیل می‌شود؟

بر اساس قوانین تقسیمات کشوری، «وزارت کشور بنا به ضرورت می‌تواند با تصویب هیات وزیران با انتزاع و الحاق روستاها، بخش‌ها یا شهرستان‌های مجاور، استان‌ها را تعدیل نماید مگر آنکه به تصویب مجلس شورای اسلامی، ایجاد استان جدید ضروری شناخته نشود.»

ماده 9قانون تقسیمات کشوری می‌گوید که استان جدید باید حداقل یک میلیون نفر جمعیت داشته باشد و مرکز استان یکی از شهرهای همان استان باشد که مناسب ترین کانون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، طبیعی و اجتماعی آن استان شناخته می‌شود.

ورامین و شهرهای اطرافش یعنی پاکدشت، قرچک و پیشوا این ویژگی را دارند و از سال‌ها قبل درخواست استان شدن این منطقه به دولت ارائه شده بود. اما از زمانی که کرج و شهرهای اطراف آن به عنوان استان معرفی شد، این بحث خیلی جدی‌تر از گذشته سر زبان‌ها افتاد تا نهایتا، در آخرین ماه‌های دولت دهم پیشنهاد استان شدن ورامین مورد مطالعه قرار گیرد.

حجت الاسلام سید محسن محمودی، امام جمعه موقت ورامین فشارهای سیاسی و اقتصادی مردم ورامین در تاریخ را دلیل این درخواست می‌داند و می‌گوید: ورامين به خاطر قيام خونين 15خرداد و دفاع از مرجعيت و ولايت بيش از 15 سال غضب و خشم رژيم طاغوت را به جان خريد و محروميتی وصف ناشدني داشت. آيا وقت آن نرسيده آن جفاها و ظلم‌هاي رژيم پهلوي را نظام اسلامي جبران كند و تا زماني كه اين منطقه تبديل به استان نشود اين ظلم جبران نمي‌شود، به همان دليلي كه قم استان شد و به اين وسيله ظلم طاغوت به اين ديار تا حدودي جبران شد، ورامين هم بايد به استان تبديل شود.»

چرا «خرداد»؟

تقریبا از دو دهه قبل استان‌های جدیدی که روی نقشه مشخص می‌شوند با بهانه‌های جغرافیایی و تاریخی شان در دوره معاصر نام می‌گیرند. خراسان وقتی به سه بخش تقسیم شد، بر اساس موقعیت جغرافیایی استان هایش «خراسان شمالی» و «خراسان جنوبی» نام گرفت و بخش سوم این منطقه به دلیل وجود حرم امام رضا (ع) خراسان رضوی نامیده شد. استان البرز هم به دلیل قرار گیری در دامنه بلندترین قله ایران این نام را گرفت و حالا استان خرداد قرار است به خاطر وقایعی که در خردادماه سال 1342 در ورامین اتفاق افتاد، «خرداد» نام بگیرد. در 15خرداد آن سال مردم ورامین در واکنش به دستگیری امام خمینی(ره) کفن پوش به سمت تهران حرکت کرده بودند که نیروهای نظامی آن‌ها را به گلوله بستند.

نقوی می‌گوید: «تعیین نام دست ما نیست، یک کمیته‌ای در وزارت کشور وجود دارد که نام را تعیین می‌کند اما ما نام خرداد را برای استان پیشنهاد داده‌ایم، چون معتقدیم عامل وحدت این منطقه قیام 15 خرداد سال 1342 است که از بخش جوادآباد، پیشوا و ورامین آغاز شده و در قرچک رخ داده است.»

نقوی معتقد است «مردمی که به واسطه حرکت شجاعانه 15 خرداد 42 مورد بغض و خشم رژیم طاغوت واقع بودند امروز هم در محرومیت به سر می‌برند» و استان شدن دشت ورامین می‌تواند نقطه شروعی بر محرومیت زدایی در این منطقه باشد.

استان‌هایی که شاید بعدها نامشان را بشنوید

به جز ورامین که در یک قدمی استان شدن قرار گرفته، چند شهر دیگر هم هستند که واجد شرایط استان شدن هستند و مردم شان این درخواست را به وزارت کشور ارائه کرده اند. این‌ها شاید استان‌هایی باشند که در دولت‌های بعدی به رسمیت شناخته شوند:

استان کاشان

کاشان هم به دلیل جاذبه‌های گردشگری و زمینه‌های تاریخی، راهبردی، صنعتی، علمی و فرهنگی ای که دارد، درخواست جدایی از اصفهان و مستقل شدن را مطرح کرده است.

زمانی که قرار بود قم استان شود  ، طرحی با نام استان قائمیه  ارئه شد که در آن  شهرستان های قم ، کاشان و ساوه تشکیل این استان را می دادند ، اما با مخالفت کاشی ها و ساوجی ها ، قم به تنهایی به استان ارتقاء  یافت .

طرح استان شدن کاشان ، در دولت نهم کمی جدی‌تر از بقیه طرح‌ها مطرح شده بود و احمدی‌نژاد در سفری که دو سال قبل به این شهر داشت، از مردم خواست جمعیت‌شان را بیشتر کنند تا استان شوند. او گفته بود: «يک ايراد قانوني وجود دارد و آن بحث جمعيت است که البته سه راه وجود دارد. يک راه آن فقط دست شماست و راه ديگر آن دست مجلس است و راه ديگر آن نيز تلفيقي است. همفکري کنيد و يک راه پيدا کنيد... چه چيزي بهتر از اين که به جاي 300 هزار کاشاني انقلابي و مومن، يک ميليون کاشاني نجيب داشته باشيم؟» کاشان در حال حاضر فرمانداری ویژه دارد.

البته این استان می تواند با شهرستان های کاشان ، آران و بیدگل ، خور و بیابانک ، اردستان ، نطنز  و نائین شکل بگیرد و استانی شود مناسب که بار سنگینی از اصفهان بکاهد.

استان خلیج فارس

پیشنهاد تشکیل استان خلیج فارس اما در اردیبهشت ماه 91 در مجلس مطرح شد. ولی اسماعیلی، عضو کمیسیون شوراها و سیاست داخلی مجلس خواسته بود در آﺳﺘﺎﻧﻪ روز ملی خلیج فارس اﺳﺘﺎن ﺗﻮرﯾﺴﺘﯽ ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس که در بر گیرنده جزایر استان هرمزگان است تشکیل شود و مرکز آن ابوموسی باشد. اگر چنین اتفاقی بیفتد، جزایر قشم و کیش و بنادر لاوان، لنگه، سیری، جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک از شهرهای این استان خواهند بود.

استان زاگرس

استان زاگرس هم ایده دیگری است که اهالی لرستان آن را مطرح کرده‌اند تا با مرکزیت بروجرد در شرق لرستان فعلی تشکیل شود. استانی که البته درباره نام آن اتفاق نظر زیادی وجود ندارد و به نام‌های بوستان، بروجرد و لرستان شرقی هم از آن نام برده شده‌است.

طرح اولیه تشکیل این استان در سال ۱۳۷۵ و هنگام سفر رئیس جمهور وقت، آیت الله هاشمی رفسنجانی به بروجرد ارائه شد. 4سال بعدنمایندگان بروجرد، ملایر و نهاوند به وزارت کشور نامه ای رسمی نوشتند و خواستار تشکیل استانی جدید با مشارکت این سه شهرستان شدند.

در دومین دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی باز هم زمزمه‌های استقلال اداری بروجرد و تشکیل استان زاگرس مطرح شد و در نهایت در سال ۱۳۸۹، بعد از تشکیل استان البرز باز هم این بحث به مجلس آمد و این بار علاءالدین بروجردی و هادی مقدسی نمایندگان بروجرد در مجلس از رئیس جمهور تقاضای تاسیس استان زاگرس را مطرح کردند. درخواستی که البته تا الان مورد بررسی جدی قرار نگرفته است.

استان زاگرس اگر تشکیل شود به احتمال زیاد شامل شهرهای نهاوند، بروجرد، ملایر، دورود، ازنا و الیگودرز خواهد بود. یعنی قسمت هایی از استان لرستان و همدان.

استان بم

طرح این استان به وزارت کشور داده شده و در صورتی که بم استان شود، نواحی جنوبی و شرقی استان کرمان از آن جدا خواهد شد و استان بم را به مرکزیت شهر بم تشکیل خواهند داد. طرح تبدیل بم به استان را سال گذشته موسی غضنفرابادی، نماینده مردم بم در مجلس شورای اسلامی مطرح کرده و گفته بود: «چنانکه قصدی بر تقسیم استان کرمان وجود داشته باشد شرق استان کرمان با چهار شهرستان بم، ریگان، فهرج، و نرماشیر با توجه به زیر ساخت‌های موجود و جمعیت زیاد منطقه لازم به عنوان استان مستقل تحت استان بم لحاظ شود در غیر این صورت شاهد تنش‌های شدیدی در منطقه خواهیم بود.»

البته به جز این، جنوب نشینان کرمان هم به مستقل شدن چشم دارند و در طرحی که به نام استان کرمان جنوبی ارائه کرده اند، خواستار تشکیل استانی شده‌اند که مرکز آن جیرفت است.

 استان جیرفت

طرح این استان سال های سال است که دنبال می شود. بسیاری از وزارت خانه ها در جنوب کرمان و در شهر جیرفت اداره کل ایجاد کرده اند تا خدمات رسانی به مردم جنوب کرمان بهتر شود و از نظر این وزارت خانه ها استان کرمان به دوقسمت شمالی و جنوبی تقسیم می شود. سازمان کشاورزی ، فرهنگ و ارشاد اسلامی ، راه و شهر سازی و ... نمونه هایی از این ادارات کل و وزارتخانه هاست.

 در صورت شکل گیری این استان شهرستان های جیرفت ، روبار جنوب ، کهنوج ، قلعه گنج ، فاریاب ، منوجان ، عنبر آباد ، بافت و ارزوئیه  در آن قرار می گیرند.

استان خوزستان شمالی

ایده این استان را اولین بار نماینده مردم دزفول در مجلس مطرح کرد. سید احمد آوایی گفته بود با توجه به این که دزفول دومین شهر پرجمعیت استان خوزستان است و جمعیت این شهر در کنار ایذه، شوش، شوشتر، مسجد سلیمان، اندیمشک، گتوند و لالی بیش از یک میلیون نفر می‌شود، می‌تواند مرکز استان خوزستان شمالی قرار گیرد.

استان سربداران

این نام استانی است که مدت‌هاست مردم سبزوار درخواست تشکیل آن را دارند. تقریبا از همان زمانی که استان خراسان به سه بخش شمالی، رضوی و جنوبی تقسیم شد و بازاریان سبزوار در اعتراض به طرح تقسیم خراسان مغازه هایشان را تعطیل کردند و به این اتفاق واکنش نشان دادند. با این حال جمعیت کم سبزوار و شهرستان‌های اطرافش یکی از بزرگترین دلایل استان نشدن این منطقه بوده است.

سبزوار و بخش های تابعه آن که تازه به شهرستان ارتقا یافته اند مانند جوین ، داورزن ، جغتای  و خوشاب و در آینده نزدیک ششتمد در این استان قرار می گیرند. جمعیت مجموعه سبزوار و شهرستان های اطرافش به حدود 450 هزار نفر می رسد.

 البته سبزواری ها بسیار مایلند که نیشابور و فیروزه هم به این استان بپیوندند تا جمعیت شان به بالای یک میلیون برسد ، اما تلاش نیشابور ها برای ایجاد استان بینالود طرح سبزواری های را ناکام گذاشته است. سبزواری های گوشه چشمی یه شهرستان بردسکن هم دارند که به استان آنها ملحق شود.

سبزوار اولین شهرستان خراسان رضوی بود که به فرمانداری ویژه ارتقا یافت.

استان بینالود

نیشابور با تاریخ درخشان و عظیم خود ، در تقسیمات کشوری به جایگاهی بهتر از  شهرستان با فرمانداری ویژه دست نیافته و حق خود می داند که  به استان ارتقاء یابد.

اگرچه  در میان شهرهای سه استان خراسان با 240 هزار نفر جمعیت دومین شهر بعد از مشهد است ، اما نتوانسته به استان ارتقاء یابد. در حوزه خود فقط شهرستان فیروزه را داراست اما چنانچه کاشمر و خلیل آباد هم  به این استان پیشنهادی بپیوندند استانی با یک میلیون جمعیت شکل می گیرد. بخش های میان جلگه و زبرخان نیشابور نیز آماده ارتقاء به شهرستان هستند.

 استان خراسان مرکزی

 تربت حیدریه که سومین فرمانداری ویژه خراسان رضوی را بعد از سبزوار و نیشابور دریافت کرد ، اکنون با شهرستان های خواف ، رشتخوار ، مه ولات ، زاوه ، گناباد ، بجستان ، کاشمر ، خلیل آباد  و بردسکن آماده ارتقاء به استانی جدید در جنوب خراسان رضوی است.

تربتی ها برخلاف نیشابوری ها و سبزواری ها  ، چراغ خاموش در حال پیگیری ارتقاء خود هستند و از آنجا که د رحوزه خود رقیبی ندارند راحت ترند.

  استان شاهرود

شاهرودی‌ها هم مدتی است درخواست استان شدن دارند. کاظم جلالی نماینده دوره هشتم و نهم مجلس که طرح این استان را در مجلس هم پیشنهاد داد، معتقد است وسعت زیاد شهرستان شاهرود در مقایسه با استان‌هایی مثل گیلان، مازندران، تهران، قم و قزوین و همچنین موقعیت آن در اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب کشور دلایل خوبی برای شکل گیری استان شاهرود هستند. ضمن این که جمعیت شاهرود از جمعیت شهر سمنان هم بیشتر است. اما جمعیت شهرستان شاهرود و شهرستان میامی  و در صورت الحاق شهرستان دامغان به آن جمعیت شان بیشتر از 300 هزار نفر نمی شود. بر اساس سرشماری سال 1390 جمعیت استان سمنان حدود 550 هزار نفر است.

استان گلشن

اگر طرح شکل گیر استان گلشن مورد تایید قرار گیرد، شهرستان‌های طبس از استان یزد، خور و بیابانک از استان اصفهان و بشرویه از استان خراسان جنوبی با یکدیگر یک استان جدید را تشکیل خواهند داد که مرکز آن شهر طبس خواهد بود. این طرح را اولین بار محمد کریم عابدی نماینده مردم طبس، فردوس، سرایان و بشرویه در مجلس مطرح کرد ولی هنوز به طور جدی به آن پرداخته نشده است.

البته جدایی طبس از استان یزد و پیوستن آن به خراسان جنوبی و تبدیل آن به فرمانداری ویژه د راسفند 91 قطعا طرح استان گلشن را مسکوت می کند. ضمن اینکه استان پیشنهادی 200 هزار نفر جمعیت خواهد داشت.

استان مازندران غربی

اگر قرار باشد استان مازندران غربی شکل بگیرد، باید شهرستان رودسر از استان گیلان به همراه شهرستان‌های رامسر، تنکابن، عباس آباد، چالوس، نوشهر و نور و رویان از استان مازندران جدا شوند و با مرکزیت تنکابن این استان را تشکیل دهند. زمزمه‌های شکل گیری استان مازندران غربی اولین بار در همایش توسعه علمی غرب مازندران مطرح شد. دلیل ایجاد چنین استانی هم فاصله زیاد غرب مازندران تا مرکز استان و عدم رسیدگی مشکلات مردم منطقه در مرکز استان اعلام شده بود. با این حال، مخالفت‌های معاونت سیاسی امنیتی استانداری مازندران مانع از به کرسی نشستن حرف نمایندگان این استان در مجلس شده است. تنکابن دارای فرمانداری ویژه است.

به جز این استان ها، طرح تشکیل استان کردستان شمالی به مرکزیت بوکان، استان لارستان به مرکزیت لار و استان تالش به مرکزیت آستارا هم تا به حال در مجلس مطرح شده که هنوز بررسی جدی روی آنها صورت نگرفته است.

  همچنین شهرستان های مثل مراغه در استان آذربایجان شرقی ، مهاباد در آذربایجان غربی ، آبادان  در خوزستان ، جهرم در استان فارس ، ایرانشهر در سیستان و بلوچستان و ساوه دراستان  مرکزی هم خواهان ارتقاء به استان هستند.

 البته  می توان با تغییر رویه توزیع اعتبارات و بودجه و توسعه متوازن در سطح کشور عطش ارتقاء در تقسیمات کشوری را فرو نشاند. در آن صورت دهستان های خواهان ارتقا به بخش ، بخش ها خواهان ارتقاء به شهرستان و شهرستان ها به استان نخواهند بود و هزینه های گزاف ارتقاء در تقسیمات کشوری به دولت تحمیل نمیشود.

بازگشت شهرستان طبس به دامان خراسان

بازگشت شهرستان طبس به دامان خراسان

با اعلام مصوبه هیئت محترم دولت در تاریخ 22 اسفند 1391 شهرستان طبس که از سال 1380 و در ابتدای کش و قوس های تقسیم خراسان بزرگ و نفوذ یزدیها از خراسان بزرگ به استان یزد الحاق شده بود به استان خراسان جنوبی ملحق شد و قرار بر این شد فرمانداری آن به  فرمانداری ویژه تبدیل شود.

طبس تا سال 1339 یکی از بخش های شهرستان فردوس بود و در این سال به شهرستان ارتقاء یافت. اکنون حدود 70 هزار نفر جمعیت دارد و شامل سه بخش مرکزی ، دستگردان و دیهوک می باشد. شهرستان طبس با 55300 کیلومتر مربع وسیعترین شهرستان ایران محسوب می شود که با پیوستن آن به خراسان جنوبی وسعت این استان به 150 هزار کیلومتر رسید و خراسان جنوبی بعد از استان سیستان و بلوچستان و استان کرمان سومین استان بزرگ کشور شد.طبس تا بیرجند مرکز خراسان جنوبی 250 کیلومتر و تا یزد 370 کیلومتر فاصله دارد.

استان یزد هم که رتبه سوم استان های وسیع را داشت ، اکنون با وسعت 74 هزار کیلومتر مربع به استان هشتم از نظر وسعت مبدل گشت.با توجه با تغییر در تقسیمات کشوری در حال حاضر بعد از خراسان جنوبی ، استان های فارس ، خراسان رضوی ، اصفهان و سمنان رتبه های چهارم تا هفتم را در وسعت دارا هستند.

طبس عزیز برگشتن به خاک خراسان سبب خرسندی و خوشحالی همه خراسانی هاست. آبادانی طبس آرزوی قلبی ماست.

 باغ گلشن ، نماد زیبای طبس

/**/

متن مصوبه دولت به نقل از سایت دولت:

با تصویب هیئت وزیران؛

شهرستان طبس به استان خراسان جنوبی الحاق می شود

با موافقت دولت، شهرستان طبس از استان یزد منتزع و به استان خراسان جنوبی الحاق می شود و وزارت کشور مکلف است در شهرستان طبس برای دایر کردن فرمانداری ویژه اقدام کند

با موافقت دولت، شهرستان طبس از استان یزد منتزع می شود و وزارت کشور مکلف به ایجاد فرمانداری ویژه در این شهرستان شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت، هیئت وزیران بنا به پیشنهاد وزارت کشور و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی و ماده (13) قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری-مصوب 1362- تصویب کرد؛ شهرستان طبس از استان یزد منتزع و به استان خراسان جنوبی الحاق می شود.

همچنین وزارت کشور مکلف است در شهرستان طبس برای دایر کردن فرمانداری ویژه اقدام کند.

این مصوبه از سوی محمدرضا رحیمی؛ معاون اول رئیس جمهور برای اجرا ابلاغ شده است.

دی ماه بیادمانی برای تقسیمات کشوری

دی ماه بیادمانی برای تقسیمات کشوری

در دی ماه امسال هیئت محترم دولت با ارتقاء یازده بخش به شهرستان و ارتقاء یک فرمانداری به فرمانداری ویژه و ایجاد ۳۱ نقطه شهری  موافقت کرد و دیماه امسال را به ماه به یاد ماندنی در تقسیمات کشوری تبدیل نمود.

ضمن تشکر از دولت مردان گرامی ، امید است به زودی کار ارتقای بخش های سرولایت ، زبرخان و میان جلگه نیشابور به شهرستان و تبدیل روستا های برزنون ، باغشن زبرخان و گرماب طاغنکوه به شهر در هیئت دولت مصوب گردد. در ذیل گزارش تغییرات در تقسیمات کشوری دیماه به نقل از سایت دولت ارئه می شود:

　*با چند تغییر در نقشه جغرافیایی استان خوزستان؛13 شهر جدید به نقشه تقسیمات کشورى اضافه شد

هیئت وزیران بنا به پیشنهاد وزارت کشور و به استناد ماده(13) قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری-مصوب 1362- تصویب کرد؛ شهرهای الهایی،گلگیر،خنافره،کوت سیدنعیم، ابوحمیظه،منصوریه، تشان، آبژدان، بیدروبه،سرداران، آزادی، چم گلک و سیاه منصور  در استان خوزستان ایجاد می شود .

*4 شهر جدید به نقشه تقسیمات کشوری اضافه شد.

وزیران عضو کمیسیون سیاسی و دفاعی بنا به پیشنهاد وزارت کشور و با توجه به بافت جغرافیایی منطقه و با هدف توزیع بهینه و عادلانه خدمات، با ایجاد چهار شهر مزایجان، بابامنیر، سلطان شهر و مادر سلیمان در استان فارس موافقت کرد .

با چند تغییر در نقشه جغرافیای چهار استان؛ 7 شهرستان جدید به نقشه تقسیمات کشوری اضافه شد

هیئت وزیران بنا به پیشنهاد وزارت کشور با ایجاد شهرستان های قرچک، عسلویه، میرجاوه، هامون، نیمروز، سامان و بن در استانهای تهران، بوشهر، سیستان و بلوچستان و چهارمحال و بختیاری موافقت کرد.

فرماندارى ویژه در شهرستان سقز 

 به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی تصویب کرد؛ وزارت کشور مکلف است در شهرستان سقز برای دایر کردن فرمانداری ویژه اقدام کند.

9 شهر جدید به نقشه تقسیمات کشورى اضافه شد

با تصویب هیئت وزیران، 9 شهر جدید زهکلوت، دشتکار، خواجه شهر، گنبکی، شهرآباد، بوشکان، بادوله، دوراهک و سرفاریاب در استان های کرمان، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد ایجاد می شود

شهرستانهای پردیس، حمیدیه، قصرقند و لنده به نقشه تقسیمات کشوری اضافه شد

هیئت وزیران بنا به پیشنهاد وزارت کشور و به استناد ماده(13) قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری-مصوب 1362- تصویب کرد؛ شهرستان پردیس به مرکزیت شهر جدید پردیس از ترکیب بخش های بومهن و جاجرود در تابعیت استان تهران ایجاد می شود .

 ۵شهر جدید به نقشه تقسیمات کشوری اضافه شد

وزیران عضو کمیسیون سیاسی و دفاعی تصویب کرد؛ شهرهای گوجان، چلیچه، کاج، دشتک و سرخون در استان چهار محال و بختیاری ایجاد می شود.

فردا زمین در نزدیک ترین فاصله از خورشید

ستاره شناسان می گویند فردا – چهارشنبه 13  دی ماه 1391 - زمین در نزدیک ترین فاصله به خورشید قرار می گیرد.

 فردا در روز حضیض خورشیدی زمین با خورشید فقط ۱۴۷ میلیون کیلومتر فاصله دارد. درهردی ماه زمین در نزدیک ترین فاصله به خورشید و در ماه تیر در دورترین فاصله از آن قرار می گیرد.در سال 1392 دورترین فاصله زمین از خورشید - اوج خورشیدی- در روز پانزدهم تیر اتفاق می افتد.تمامی سیارات، دنباله دارها و سیارک ها در منظومه شمسی ما دارای مدارات بیضوی هستند.از این رو گاهی اوقات در نزدیک ترین و گاهی اوقات در دورترین فاصله از خورشید قرار می گیرند.دانشمندان در توضیح اینکه چرا وقتی زمین در نزدیک ترین فاصله از خورشید قرار می گیرد دمایش افزایش نمی یابد می گویند: محور کج و زاویه ۵ درجه ای آن موجب می شود تغییری در دمای زمین روی ندهد.

تغییر زمان و مکان گرمترین روز جهان

تغییر زمان و مکان گرمترین روز جهان

سازمان اقلیمی سازمان ملل تاریخ گرمترین روز سال را از 13 سپتامبر 1922 در لیبی به 10 ژوئیه 1913 در دث ولی در کالیفرنیا تغییر داد

به گزارش خبرگزاری مهر، سازمان هواسنجی جهانی به عنوان سازمان اقلیمی وابسته به سازمان ملل این موضوع را 11 سپتامبر اعلام کرده بود اما به علت این که این خبر در آن زمان تحت الشعاع قتل دیپلماتهای آمریکایی در لیبی قرار گرفت، این خبر بار دیگر رسانه ای شده است.

این سازمان اعلام کرده است به جای روز 13 سپتامبر 1922 به عنوان گرمترین روز جهان در العزیزیه لیبی که دمای آن به 58 درجه سانتیگراد می رسد روز 10 ژوئیه 1913 در دث ولی کالیفرنیا تغییر کرده است که دمای آن به 56 درجه سانتیگراد می رسد .

کریستوفر سی بارت، هواشناس یک سازمان هواشناسی در آمریکا با اشاره به دلایل مختلف ثبت چنین دمایی را برای لیبی در آن تاریخ زیر سوال برد و گفت: هرچقدر بیشتر بررسی کردیم بیشتر به نظر می رسد که این دما برای این تاریخ در لیبی یک اشتباه است.

برت شواهد خود را به سازمان هواسنجی جهانی سازمان ملل ارائه داد و این سازمان نیز یک کمیته متشکل از 13 کارشناس اقلیش شناسی از جمله بارت تشکیل داد تا این موضوع را مورد بررسی قرار دهند.

 

راندال اس سرونی استاد زمین شناسی دانشگاه ایالتی آریزونا به عنوان یکی از اعضای این کمیته اظهار داشت که بحث درباره یک کشور در این رابطه به عنوان یک منبع توجه سایر کشورها می تواند جالب باشد اما متأسفانه امروزه سیاست تعیین کننده این رکوردها است.

 پس از یک بررسی یکساله این کمیته نتیجه گرفت که دمای ثبت شده یک اشتباه است و برای اثبات مدعای خود ابزارهای قابل تردید، ناظر بی تجربه و این حقیقت که این دما برای این منطقه در لیبی نامتعارف است را بیان کرده است.

گزارش این کمیته نشان می دهد که ارزیابیهای سازمان هواسنجی جهانی سازمان ملل براین اساس است که دمای ثبت شده 56.8 درجه سانتیگراد برای دث ولی در کالیفرنیا گرم ترین روز سال در جهان بوده است.

این در حالی است که در گندم بریان کرمان در دشت لوت ایران دمای بالاتر از 60 درجه هم ثبت شده است.

حفره جدید لایه ازن در قطب جنوب

حفره جدید لایه ازن در قطب جنوب

ناسا و سازمان ملی اقیانوسی و اتمسفری آمریکا اعلام کرده‌اند که دمای هوای گرم‌تر بالای قطب جنوب موجب ایجاد دومین حفره کوچک ازن در 20 سال گذشته شده است

 به گزارش مهر، حفره کوچک ازن در قطب جنوب که دومین حفره کوچک ازن در 20 سال گذشته تلقی می‌شود در روز 22 سپتامبر ( 31 شهریورماه) به اوج اندازه خود رسید. امسال متوسط اندازه این حفره به 17.9 میلیون کیلومتر مربع رسید.

 براساس اعلام سازمان ملی اقیانوسی و اتمسفری آمریکا، اندازه این حفره ازن در ماه سپتامبر 21.2 میلیون کلیومتر مربع رسید، ابعادی که با ابعاد آمریکای شمالی برابری می‌کند.

 بزرگترین حفره ازن در سال 2000 به اندازه 29.9 میلیون کیلومتر مربع ثبت شده است.
 

حفره جدید لایه ازن در قطب جنوب

این تصویر که توسط ناسا در 24 اکتبر 2012 منتشر شد، یک نما با رنگ‌های غیر واقعی از لایه ازن بر فراز قطب جنوب است. رنگ‌های بنفش و آبی مبین کمترین میزان ازن و رنگ‌های زرد و قرمز نمایانگر ازن بیشتر است

لایه ازن بالای سطح زمین به حفظ حیات در زمین در مقابل تشعشع زیان آور ماورا بنفش کمک می‌کند، اشعه‌های ماورا بنفش می‌توانند موجب ایجاد سرطان پوست و تخریب گیاهان شوند.

اگر فضانوردی، در ارتفاع زیاد، به سیاره زمین نگاه کند، نوار نازک آبی رنگی که دور زمین را فراگرفته، نظرش را جلب خواهد کرد.

این پوشش شفاف، حیات را در جو زمین تأمین می‌کند. حیات، بصورتی که ما می‌شناسیم، تنها با پوشش حفاظتی ازن میسر می‌شود. بدون وجود ازن ادامه زندگی امکان ناپذیر است.

 لایه ازن در قطب جنوب که اولین ظهور سالانه خود را در اوایل دهه 1980 صورت داده به واسطه کلرهای آزاد شده توسط مواد شمیایی انسان ساز که از آن CFC یاد می‌شود ایجاد شده بود.

 این CFC ها نه تنها مولکوهای ازن را از بین می‌برند بلکه تصور می‌شود که در استراتوسفر( بین لایه تروپوسفر و مزوسفر) نیز موجب ایجاد تغییرات درازمدتی می‌شود.

 گفته می‌شود که دمای هوا بر اندازه حفره ازن تأثیر می‌گذارد و دمای هوای سردتر حفره‌های ازن را بزرگ‌تر می‌کند.

جیم بوتلر از آزمایشگاه سیستم زمین در سازمان ملی اقیانوسی و اتمسفری در کلورادو اظهار داشت: به طور اتفاقی امسال دمای هوا گرم تر بود و تأثیرات آن در دمای بالای قطب جنوب مشاهده شده است. به این معنا که ما شاهد تخلیه ازن چون سال قبل نبودیم.

 دانشمندان اعتقاد دارند که 10 سال دیگر طول می‌کشد تا نشانه‌های احیا و نمایان شدن لایه ازن قطب شمال مشخص شود.

براساس اظهارات پل نیومن از دانشمندان اتمسفری ناسا بعید به نظر می‌رسد که لایه ازن قطب جنوب پیش از سال 2060 به اندازه اولیه خود یعنی اندازه دهه 1980 بازگردد

نگاهی کوتاه به جغرافیای شهرستان نیشابور

موقعيت و وسعت

شهرستان نيشابور يكي از شهرستان هاي بخش مركزي استان خراسان رضوي است كه بين 58 درجه و 19 دقيقه تا 59 درجه و 30 دقيقه طول جغرافيايي و 35 درجه و 40 دقيقه تا 36 درجه و 39 دقيقه عرض جغرافيايي در حاشيه شرقي كوير مركزي ايران واقع شده است . بخش اعظم اين شهرستان در دشت نسبتاً وسيعي قرار گرفته كه از شمال ( بوسيله ارتفاعات بينالود ) به شهرستان هاي چناران و قوچان ، از شرق به شهرستان مشهد ، از جنوب به شهرستان هاي تربت حيدريه و كاشمر و از غرب به شهرستان سبزوار و از شمال غربي به شهر ستان فاروج در استان خراسان شمالي محدود است .

 شهر نيشابور نيز در 110 كيلومتري غرب مشهد و 768 كيلومتري شرق تهران واقع است. وسعت شهرستان نيشابور بالغ بر 8722 كيلومتر مربع بوده كه معادل 9/2 درصد وسعت استان و 53/0 درصد وسعت كل كشور مي باشد.

آب و هوا

چگونگي آب و هواي نيشابور توسط دو عامل مهم زير تعيين مي گردد :

1ـ با توجه به توده هاي مهم هوا ( جريان هاي هوايي سيبري ، مديترانه اي ، شمالي و غربي اقيانوس اطلس ، موسمي اقيانوس هند و صحرايي عربستان ) كه به طور كلي شمال شرق كشور را تحت تأثير خود قرار مي دهند.

2ـ ارتفاع و جهت رشته كوه هاي بينالود و كوه سرخ كه دشت نيشابور را احاطه كرده اند.

تابستان هاي طولاني خشك و گرم زمستاني سرد و كوتاه از خصوصيات آب و هوايي منطقه مي باشد. با توجه به اختلاف زياد ارتفاع ( حدود 2300 متر ) بين دشت نيشابور و كوه هاي منطقه ، شرايط خاص آب و هوايي در اين شهرستان حاكم بوده است.

تعداد و توزيع جمعيت

بر اساس نتايج سرشماري 1375، جمعيت نيشابور 412904 نفر بوده كه 169131 نفر آن ( حدود 41 درصد ) در نقاط شهري و 243773 نفر ( حدود 59 درصد ) در نقاط روستايي سكونت داشته اند. سهم جمعيت شهرستان از كل جمعيت استان خراسان (6047661 نفر ) حدود 83/6 درصد است و تراكم جمعيت در اين شهرستان 3/47 نفر در هر كيلومتر مربع  مي باشد كه در مقايسه با تراكم نسبي جمعيت استان ( حدود 20 نفر در هر كيلومتر مربع ) 3/27 نفر در هر كيلومتر مربع بالاتر است.

بر اساس آمار سال 1385 جمعيت شهرستان به 448170 نفر رسيده است. از اين تعداد 237365 نفر در مناطق شهري(53 درصد) و 210805 نفر (47 درصد) در مناطق روستايي اسكان دارند.

شهرستان نيشابور بر اساس آخرين تقسيمات سياسي كشوري ، داراي 6 بخش ، 17 دهستان ، 609 آبادي داراي سكنه و 7 شهر به نام هاي نيشابور ، دررود ، خروين ، فيروزه و قدمگاه ، عشق آباد و چكنه مي باشد.

توزيع جمعيت نيز در اين شهرستان نشان دهنده اين است كه جمعيت در سطح بخش ها و به تبع آن دهستان هاي پيرامون شهر نيشابور و نيز بخش زبرخان يعني قسمت هاي مركزي و شرقي شهرستان از تراكم بالاتري برخوردار بوده ، برعكس مناطق واقع در شمال و جنوب شهرستان تراكم جمعيت شان كمتر است.

صنايع دستي

مهم ترين صنايع دستي رايج در شهرستان نيشابور ، صنايع قالي بافي و گليم بافي است. صنعت قالي بافي در بيش از 470 روستا و صنعت گليم بافي در 27 روستاي اين شهرستان عمدتاً به صورت كار اصلي و يا به صورت فعاليت جنبي و مكمل در كنار ساير فعاليت هاي اقتصادي رايج انجام مي گيرد. آمادگي و توانمندي نيشابور در بخش صنعت قالي بافي به گونه اي است كه اقدام به بافتن قالي هايي با متراژ چند هزار متري و در نوع خود بزرگ ترين در سطح جهان مي نمايد . از ديگر صنايع دستي موجود در شهرستان نيشابور مي توان به 4 كارگاه صنايع سفالگري ، 4 كارگاه صنايع نمدمالي ، 2 كارگاه صنايع پارچه بافي ، 7 كارگاه صنايع ريسندگي نخ ، در يك روستا گيوه بافي و در يك روستا حصير بافي اشاره نمود.

سابقه سكونت و فرهنگ

نيشابور در رهگذر تاريخ پرفراز و نشيب خود ، به واسطه برخورداري از موقعيت خاص جغرافيايي ارتباطي ، خاك حاصل خيز و آب و هواي مناسب ، همواره مورد توجه اقوام مختلف بوده است. قبل از ورود آريايي ها مشخص نبوده كه چه اقوامي در آن سكونت داشته اند ، اما هنگام ورود قوم آريايي به ايران ، تيره اي از آنان به نام « پارت ها » ( اقوام داهه ) در منطقه ي خراسان ( و نيشابور ) سكونت گزيده و به آبادي و عمران آن پرداخته اند . اين اقوام قبل از تسلط اسلام ، چندان با اقوام همسايه در نياميختند ولي پس از آن با موقعيت خاص نيشابور ، اين سرزمين مورد توجه اعراب قرار گرفت و عده اي از عساكر عرب در آن مسكن گزيدند . پس از آن ، جمعيت ها و اقوام ساكن در نيشابور يا همواره مورد توجه وهجوم اقوام مختلف همچون تركان غز ، تركمن ها ، ازبكان ، مغولان ، تيموريان و افغان ها قرار گرفته و موجب آميختگي نژادهاي مختلف در اين شهر شد و يا توسط زلزله هاي مكرر و بنيان كن ، جمعيت هاي بزرگ نيشابور به كام مرگ رفته ، جوامع و گروه جديدي جايگزين آن ها گرديدند. به هر روي ، اين شهرستان ميدانگاه مبارزه و برخورد افكار و عقايد مختلف و پايگاه منازعات و تعصبات متفاوتي بوده كه از يك سو سبب بروز جنبه هاي رنگارنگ قومي و فرهنگي شده و از سوي ديگر اين امر ، غناي فرهنگي و تمدن آن را در دوره هاي مختلف حيات تاريخي نيشابور به دنبال داشته است.

به عبارتي ديگر ، پايتختي نيشابور در دوره اساطيري تاريخ ايران ، وجود آتشكده آذربرزين مهر ، يكي از سه آتشكده مقدس و اهورايي زرتشتيان ، در اين شهر ، دومين شهر ايران در عصر صفاريان ، سامانيان ، سلجوقيان و غزنويان بودن ، وجود بيست و هفت باب از سي و سه باب اولين مدارس و دانشگاه هاي جهان اسلام در آن ، تأسيس نظاميه نيشابور قبل از نظاميه بغداد ، ثبت حديث معروف سلسله الذهب از حضرت علي بن موسي الرضا (ع) توسط چندين هزار نويسنده با قلمدان هاي مرصع در اين شهر ( به سال 200 هـ . ق ) ، مأمن تشنگان علم و معرفت سرزمين هاي اسلامي در قرن 4 و 5 هـ .ق ، زادگاه چهار فرقه عرفاني ملامتيه ، كراميه ، بكتاشيه و جوريه بودن ، مركزيت تصوف و عرفان جهان اسلام در قرن چهارم ، ظهور بيش از چهارهزار و سيصد نفر شخصيت برجسته علمي و فرهنگي تا ربع اول قرن ششم در اين شهر ، پرورش مشاهيري چون عطار ( يكي از سه ضلع مثلث ادبيات عرفاني ايراني ) ، حكيم عمر خيام ( شاعر ، منجم و رياضي دان برجسته جهان اسلام و بزرگ ترين عالم جبر دوران هزار ساله قرون وسطي) ، فضل بن شاذان و ... همه و همه شواهدي بر سابقه درخشان تمدن و فرهنگ غني اين شهرستان در گذشته بوده كه در فصل هاي پيشين نيز به گوشه اي از آن ها اشاره شده است.

تركيب قومي و مردم شناسي

ـ خاندانهاي معروف قديم نيشابور

از خاندان هاي معروف نيشابور در گذشته مي توان به : خاندان هاي ميكاليان ، عماريان ، شداديان ، انماطيان ، قاضيان ، سيمجوريان ، بديليان ، دلشاديان ، خاندان هاي منيعي ، صاعدي ، محمي ، مزكي ، مومل ، ناصحي ، سراجي ، شجاعي ، صفار ، شحامي ‌، نيلي ،‌ عيار ، سياري ،‌ عنبري ، بحيري و نيز تعدادي از خاندان هاي غير مسلمان شامل يهودي ، زرتشتي و مسيحي اشاره نمود كه در قرن هاي چهارم تا دهم هجري قمري در پيشبرد دانش و فرهنگ اين سرزمين نقش مهمي را ايفا نموده اند.

ـ طوايف و خاندان هاي فعلي نيشابور

برخي از طوايف و خاندان هاي متعددي كه هم اكنون در نيشابور ساكن هستند ، عبارتند از :

ـ در شهر نيشابور و حومه آن اختلاطي از اقوام فارس زبان ها ، كرد زبان ها و معدودي از قوم بلوچ زبان و كولي ها .

ـ در قسمت هاي جنوبي شهرستان علاوه بر وجود خاندان هايي از اقوام فارس زبان چون بهمدي ، ترابي ، عارفي ، عشقي ، ماروسي و ... تعدادي نيز از اقوام بلوچ و ترك با حفظ زبان اوليه شان وجود دارند.

ـ در قسمت هاي شرقي شهرستان ، عمدتاً فارس ها شامل : خاندان هاي موسوي ،‌ گنجعلي ، قدمگاهي ، درودي ، بوژاني ، حسيني ، اكبري ، غيبي ، صادقي ، رحمتي ، عليخاني ، قهاري ، ميرشاهي ، عبدي ، شرفي ، اسماعيلي و ... و برخي اقوام ترك زبان شامل خاندان هاي رحماني ، قدمياري ، مرشدلو ، حيدري ، ايرواني و ... مي باشند.

ـ در قسمت هاي شمالي و غربي نيشابور نيز خاندان هاي اقوام فارس زبان و ترك زبان شهرستان ، نظير : رضوي ،‌ حسيني ، علي كاظم ، حاج قنبرها ، كربلايي اسدها ، آقاها ، صادقي ها و ... با خاندان هاي كرد زبان ( از طوايف كردان زعفرانلو ، توپكانلو ، عمارلو و ورانلو ) همچون : كركانلو ، كال ميشي ، فرهادخاني ، لطيفي ، ترابي . شيرقاضي ، آقامحمد خاني ، سمكان ، زينلي و صميمي به طور اختلاطي و تا حدودي با حفظ برخي از آداب و رسوم قومي و محلي خود ، در كنار يكديگر زندگي مي كنند.

به طور كلي تركيب قومي شهرستان نيشابور در حال حاضر از اختلاط اقوام فارس ، ترك ، كرد و بلوچ تشكيل شده است و تنها مي توان از لحاظ زباني اين تركيب را شامل : 89 درصد فارس زبان ، 2/10 درصد ترك زبان ، 6/0 درصد كردزبان و 2/0 د رصد بلوچ زبان مشخص نمود.

ويژگي هاي فرهنگي مردم نيشابور

ـ زبان و دين

مردم نيشابور ضمن وقار و متانت در حركات خود ،‌ داراي زبان فارسي با گويش محلي مي باشند كه براي ناآشنايان به لهجه نيشابوري ، درك و فهميدن آن مشكل نيست ، زباني بسيار نزديك به زبان فارسي دري با تركيباتي مشحون از واژگان سره و ناب فارسي ،‌ گويش نيشابوري را تشكيل داده است. اقوام ترك شهرستان ، زبان اجدادي خود را حفظ و با يكديگر به تركي خاصي كه خيلي به فارسي نزديك و از تركي ساير نقاط چون آذربايجان فاصله گرفته ، گفت و گو مي كنند ولي زبان غالب آن ها فارسي است . كردهاي شمال شهرستان نيز مانند ترك ها ، با يكديگر به كردي سخن مي گويند اما در اجتماع ، به فارسي تكلم مي كنند.

دين مردم نيشابور ، اسلام و مذهب آنان شيعه اثناعشري است . در آبان سال 1375 ، از جمعيت 412904 نفري شهرستان نيشابور ، 81/99 درصد را مسلمانان ، 03/0 درصد را زرتشتيان و16/0 درصد را پيروان ساير اديان و يا افرادي كه دين خود را اظهار نكرده اند ، تشكيل داده اند. بدين ترتيب پيروان اديان ديگر بسيار اندك هستند و پيروان مذاهب ديگر اسلامي نيز درصد بسيار كمي را تشكيل مي دهند كه مهم ترين شان فرقه اسماعيليه است كه در روستاهاي : داغي ، فردوس و ديزباد عليا ( بالا ) ساكن مي باشند.

آداب و رسوم محلي مردم نيشابور

با توجه به اين كه بسياري از آداب و رسوم محلي مردم نيشابور با كم و بيش اختلاف ، داراي تشابهات زيادي با فرهنگ و رسوم محلي مردم خراسان است ، به واسطه حضور رسانه ها ، اين رسوم و سنت ها در حال كم رنگ شدن است و آن اصالت و سنتي بودن خود را آهسته آهسته از دست مي دهد .

هنرها ، فنون و صنايع دستي

ـ هنرها : از جمله هنرهاي دستي اين شهرستان ، ساخت برخي ابزار موسيقي است كه عبارتند از: قشمه : ( دوعدد فلوت به هم چسبيده ) ، سرنا ، دهل ، دوتار ، سه تار ، تار و دايره زنگي ـ كه توسط خراط ها ساخته مي شوند . ( اجراي موسيقي نيز معمولاً در جشن هاي عروسي ، ختنه سوران و ساير جشن هاي منطقه صورت مي گرفته است ) .

در اين شهرستان همچنين هنر رقص شامل رقص هاي مردانه : چوب بازي ، دستي ، كردي و رقص هاي زنانه : رقص محلي ، جان بي بي ، كردي ، دستي و دستمال بازي مرسوم است كه غالباً در مراسم عروسي و شادي به اجرا در مي آيد.

از ديگر هنرها ، هنر نمايش شبيه خواني بوده كه گروهي از شمايل گردان ها و بازيگران اين نمايش در ماه هاي محرم و صفر ، نقش هايي را از قهرمانان اصلي قيام عاشورا ايفا مي نمايند تا حوادث و وقايع شهادت امام حسين (ع) را احيا و در خاطره مردم زنده نگه دارند.

فنون و صنايع دستي :

از عمده ترين فنون و صنايع دستي نيشابور ، فنون ساخته ها شامل آهنگري ، نجاري ، سفالگري ، مسگري ، پلاس بافي ،‌ حصيربافي ، قالي و قاليچه بافي ، رنگرزي ، نمدمالي ، كلاه مالي و فيروزه تراشي است كه برخي از آن ها به دليل ورود ابزار و فناوري هاي جديد ساخت به كلي متحول شده اند و برخي چون صنعت فيروزه تراشي ـ علي رغم قدمتي كه دارد ـ با توجه به وجود مرغوب ترين نوع جهاني آن در اين شهرستان ، هنوز جايگاه اصلي خويش را بازنيافته است.

سوغات نيشابور

ـ فيروزه

نيشابور علاوه بر مهد علم و فرهنگ دوره هايي از تاريخ تمدن اسلامي و زادگاه گروهي از دانشوران و مردان نامدار تاريخ ايران ، از دوره هاي بسيار كهن نيز به داشتن جواهري گران بها به نام فيروزه به شهرت جهاني رسيده است.

از تاريخ دقيق كشف فيروزه و نحوه استخراج آن در گذشته هاي دور و به ويژه تا پيش از زمامداري پادشاهان صفوي ، اطلاعات جامعي در دست نيست اما احتمال مي رود كه در اوج شهرت و آباداني نيشابور ، ساكنين اين منطقه از وجود فيروزه و نحوه استخراج آن آگاهي داشته ند.

قديمي ترين اسنادي كه در مورد فيروزه نيشابور سخن گفته اند ، كتاب هايي نظير :

ـ كتاب « جهان نامه » تأليف محمد بن بكران ( خراساني ) ، كه در سال 605 هجري قمري به نام سلطان علاء الدوله ي خوارزمشاه تأليف شده .

ـ « عرايس الجواهر و نفايس الاطايب » ابوالقاسم عبدالله كاي ( به سال 700 هـ .ق ) و «‌ تنسوخ (ق) نامه ايلخاني » منتسب به خواجه نصيرالدين طوسي مي باشد.

در طي دوره صفويه و پس از آن ، سياحان خارجي و داخلي نظير ژان باپتيست تاورنيه ( جواهر سازي مشهور فرانسوي به سال 1046 هـ .ق ) ، فريزر ( 1238 هـ ق ) ، آرثور كانالي ( 1246 هـ ق ) ، ژنرال فريه ( 1261 هـ ق ) ، كرزن ( 1309 هـ ق ) ، صنيع الدوله (‌1303 هـ .ق ) و ... از فيروزه و فيروزه تراشان نيشابور بسيار سخن گفته اند و برخي ( ژنرال فريه ) اشاره كرده اند كه عده اي از فيروزه تراشان نيشابور از « بدخشان » ، به اين شهر آمده اند.

معادن فيروزه نيشابور در 53 كيلومتري شمال غربي مركز شهرستان ، در دامنه هاي جنوبي ارتفاعات بينالود و در 4 كيلومتري دو روستاي معدن سفلي و عليا ، از دهستان فيروزه ، بخش تحت جلگه ، واقع شده است و تمامي فيروزه كاران اين شهر نيز همه بومي و نيشابوري هستند و هنرمنداني در مشهد و اصفهان به اين كار اشتغال دارند.

سنگ فيروزه معمولاً در كنار سنگ چخماق و به صورت رگه هاي بسيار باريك در لابه لاي سنگ هاي آذرين ( آتشفشاني ) شكل مي گيرد. اين سنگ با فرمول شيميايي CU.AL₆(PO4)₄.(OH).5H₂ 0 ، از عناصري چون مس ، آلومينيوم ، فسفات ،‌هيدرواكسيد و آب تشكيل شده كه بسته به نوع و درصد اين تركيبات و محل تشكيل آن ، داراي طيف وسيعي از رنگ آبي كمرنگ ، پررنگ ، سبز روشن و در مواردي تا سبز تيره مي باشد. بهترين و گرانبهاترين نوع آن نيز با رنگ آبي سير و عجمي ناميده مي شود. وزن مخصوص فيروزه بين 62/2 تا 83/2 و سختي آن برابر شيشه يعني 6 است.

انواع فيروزه با توجه به محيطي كه فيروزه از آن به دست مي آيد ( جنس توده هاي معدن ) به دو نوع فيروزه سنگي و خاكي تقسيم بندي شده كه نوع خاكي آن از مسيل ها و رسوبات به دست مي آيد و به دليل عدم تغيير رنگ آن با گذشت زمان ، گران بهاتر و مرغوب تر مي شود . نوع سنگي آن نيز از ميان سنگ هاي آذرين استخراج مي گردد.

از نظر كيفيت ( مرغوب بودن ) فيروزه ، انواع آن قبل از تراش شامل موارد ذيل مي باشد :

1ـ فيروزه عجمي : گرد و درشت است و تقريباً خالص و بدون رگه مي باشد ، رنگ آن آبي سير و گران قيمت ترين نوع فيروزه است.

2ـ عجمي نيم رنگ : از نوع قبلي كم رنگ تر و داراي كمي ناخالصي است.

3ـ عربي : فيروزه تخت ، با لايه هاي نازك است با رنگ آبي سير.

4ـ توفال : مانند عربي است ، داراي ناخالصي بوده و سنگ آن از ميان رفته و فقط لايه اي از فيروزه با رنگ آبي سير باقي مانده است.

5ـ توفال نيم رنگ : از نوع قبلي كمي روشن تر است.

6ـ توفال سفيد : رنگ آبي خيلي روشن دارد ، احتمالاً نام ديگر آن شروام مي باشد.

7ـ چغاله ( چاغوله ) : فيروزه اي درشت ، شبيه عجمي اما به رنگ آبي كم رنگ .

8 ـ شجري : داراي ناخالصي به شكل شاخ و برگ درخت و رگه دار است.

9ـ شكوفه : فيروزه اي است ريزتر از چغاله و فيروزه كمي دارد.

10ـ فيروزه چال يا نرم : اين فيروزه كمي بزرگتر از عدس بوده كه در سنگ هاي معدن ديده مي شود.

11ـ فيروزه درشت : سنگ هاي نسبتاً بزرگي است كه در آن رگه هاي باريك و پراكنده و نازك فيروزه ديده مي شود و نازل ترين نوع آن است.

فيروزه در اثر چربي تغيير رنگ مي دهد و در مقابل رطوبت يا خشكي به سبزي مي گرايد . اشكال مختلف آن را مي توان بيضي ، قلبي ، انگشتري و برجسته ناميد و براي مراقبت و حفظ اصالت فيروزه ، آن را در ميان خاك اره يا ماسه مرطوب نگداري مي كنند .

در گذشته فيروزه را با انفجار صخره ها يا به طريق سنتي با خيساندن سنگ ها استخراج مي كردند ، به اين ترتيب كه قلوه سنگ هاي جدا شده از كوه را در حوضچه هاي پر از آب قرار مي دادند و پس از اين كه قلوه سنگ ها كاملاً خيس و سست مي شد ، آن ها را سايش داده ، فيروزه را جدا مي كردند . اما امروزه با استفاده از يك چرخ برقي ، قطعات سنگ معدن را سايش داده و فيروزه را به سهولت ( با افت كم ) از آن جدا مي سازند .

از فيروزه بيشتر به عنوان نگين و ترصيع در انگشتر ، گردن بند ، دست بند و ظروف نقره استفاده مي كنند و در حال حاضر مراكز مهم فيروزه تراشي نيشابور ، در مجموعه ميراث فرهنگي ( كاروان سراي شاه عباسي ) و مجموعه تاريخي ـ تفريحي آرامگاه خيام داير مي باشد.

ريواس

ريواس ، نوعي ميوه كوهستاني نيشابور است كه در اصل گياهي مرتعي و خودرو بوده و در فصل بهار بر دامنه هاي ارتفاعات شمالي و شرقي شهرستان ، كوههاي بينالود ، مي رويد و از بهترين و مرغوبترين نوع آن در ايران محسوب    مي گردد.

اين گياه از زمان هاي بسيار دور در اين شهرستان به عمل مي آمده ، به طوري كه در بندهش ـ يكي از متون كهن ايراني ـ به اين گياه با ديد اساطيري اشاراتي شده و در كتب برخي مورخين و سياحان ايراني و خارجي نيز از طعم و طراوت ريواس نيشابور توصيف ها شده است.

ريواس داراي ساقه هايي سفيد تا ارتفاع 80 سانتي متر بوده و در سر ساقه هاي آن برگ بزرگ و پهني ، شبيه پنجه مرغابي وجود دارد و تنها قسمت ساقه هاي آن خوردني است.ساقه هاي اين گياه ، لطيف و آبدار و طعم آن ترش و مطبوع است و علاوه بر وجود مقدار زيادي املاح معدني و انواع ويتامين ها در آن ، خاصيت دارويي نيز دارد . از ريواس در انواع خوراكي ها ، مربا ، شربت و خورش استفاده مي كنند وشربت ريواس ، مهم ترين محصول فرآوري شده آن به عنوان سوغات نيشابور به ساير نقاط ايران و خارج از كشور ( به ويژه به كشورهاي عربي حوزه خليج فارس ) صادر مي گردد.  

اكنون پس از يادآوري اين نكته كه نيشابور در كنار همه اين قابليتهاي فرهنگي از موقعيت جغرافيايي ويژه اي نيز برخوردار است و هوا ، زمين و آب آن دلپذير ، مرغوب و گواراست فهرست وار به برخي از قابليتهاي تاريخي آن اشاره  مي شود :

1ـ منطقه جنوب شرقي و جنوب نيشابور ، بويژه محدوده بين آرامگاه امامزاده محمد محروق و خيام و فضل بن شاذان و راه شوسه نيشابور به مشهد ،‌ بي شك يكي از گرانبارترين خاطرات و عبرتهاي تمدن و فرهنگ شكوهمند اسلامي ـ ايراني را در خود نهفته دارد. در اين منطقه بازمانده هاي كهندژ ( قهندژ) وجود دارد با قدمتي چند هزار ساله كه يكي از چند كهندژ مورد اعتنا در ايران است . از اين كهندژ آثاري چند برجاست كه بايد مرمت و احيا شود تا در معرض ديد و درس آموزي قرار گيرد.

2ـ در جنوب همين منطقه ، در قرون اوليه اسلامي مسجد بزرگي وجود داشته است كه يكي از عجايب جهان اسلام به شمار مي رفته و عظمت آن بگونه اي بوده است كه همزمان 60 هزار نمازگزار مي توانسته اند به اداي فرضيه بپردازد و نيز هزار ستون و بيش از يك صد خادم داشته است.

3ـ شرق و جنوب كهندژ ياد شده گورگاه صدها شخصيت بزرگ مسلمان است كه هر يك در زمانه خود شخصيتي گرانسگ و حرمت انگيز بوده اند از آن جمله اند :

ـ فتال نيشابوري صاحب روضه الواعظين

ـ مسلم بن حجاج نيشابوري صاحب صحيح مسلم دومين كتاب حديث معتبر اهل سنت در اسلام .

ـ ابوالقاسم قشيري صاحب رساله قشيريه .

ـ ابوعلي دقاق استاد و پدرزن ابوالقاسم قشيري . دو عارف بزرگ دنياي اسلام.

ـ ...

4ـ در شرق تپه تراباباد منطقه ملقاباد و محله حيره واقع است كه زادگاه و خفتنجاي صدها شخصيت بزرگ عالم اسلام است و از برگترين محلات نيشابور كهن در دوران اوج و عظمت تمدن اسلام محسوب مي شود. در جنوب غرب ترباباد آرامگاه فضل بن شاذان واقع است .فضل از متكلمين طراز اول شيعه و يار و مصاحب چهار امام همام يعني امام محمد تقي (ع) ، امام حسن عسگري (ع) و بنا به روايتي امام رضا (ع) بوده است و در بين دهها اثر او كتاب «‌الايضاح » او مشهور است.

5ـ در جنوب غربي و غرب تپه ترباباد بازار كوچك و بزرگ نيشابور كهن واقع بوده است همان بازاري كه شيخ ابوسعيد ابوالخير از آن ياد مي كند و حسن مؤدب را جهت تهذيب نفس براي خريد جگر بند روانه آن مي دارد و پيش از اين ، همين بازار محل عبور كاروان پر شكوه و شوكت حضرت ثامن الحجج و مكان بيان حديث مهم سلسله الذهب بوده است.

6ـ در باغ امامزاده محمد محروق علاوه بر تربت خاكسترگون امامزاده ، كه در سال 200 هـ ق به تيغ بيداد كشته و به آتش ظلم سوخته شد ، آرامگاه حكيم متأله عمر خيام رياضي دان ، فيلسوف و اديب مسلمان قرار دارد. در همين حوالي امام الحرمين جويني مدرس نظاميه نيشابور و استاد امام محمد غزالي خفته است و قبر محمد بن اسلم طوسي از محدثان و عارفان بزرگ ، جلودار موكب حضرت امام رضا (ع) در حين ورود حضرت به نيشابور ، نيز در همين منطقه است.

7ـ برخي ديگر از جاذبه هاي فرهنگي و تاريخي نيشابور به قرار زير است :

ـ بناي آرامگاه فيلسوف و رياضي دان نامي حكيم عمر خيام نيشابوري .

ـ بقعه و بناي آرامگاه امامزاده محمد محروق و باغ دلگشاي آن.

ـ بقعه و بناي آرامگاه شيخ فريدالدين عطار نيشابوري و باغ چشم نواز آن .

ـ آرامگاه هنرمند نقاش استاد محمد غفاري ( كمال الملك ) .

ـ بقعه و بناي آرامگاه فضل بن شاذان.

ـ بقعه و بناي آرامگاه سعيد بن سلام مغربي ( ايتاليايي ).

ـ تپه آلب ارسلان ( ترباباد )

ـ غار ابراهيم ادهم ( محل عبادت ابراهيم ادهم و محل ملاقات شيخ ابوسعيد ابوالخير و ابوعلي سينا و خفيه گاه شيخ حسن جوري )

ـ رباط شاه عباسي و موزه نيشابور در همين مكان همراه با كارگاههاي مختلف صنايع دستي نيشابور.

ـ مسجد جامع نيشابور ( دوره تيموريان ).

ـ باغ تقي آباد و منزل استاد كمال الملك در حسين آباد نيشابور.

ـ قدمگاه و چشمه گواراي آن كه با گامهاي حضرت رضا (ع) تبرك يافته است.

ـ رباط قدمگاه ( دوره صفويه ـ شاه عباس ) .

ـ بهره مندي از دلگشاترين قسمت جبال بينالود و شيرباد بلندترين قله خراسان.

ـ بهره مندي از ييلاقهاي دلگشا در شمال شهر و 12 رودخانه دائمي.

ـ بهره مندي از يكي از بزرگترين اردوگاههاي تفريحي ، فرهنگي با هكتارها وسعت و دو سد و باغهاي دلگشا ( اردوگاه شهيد رجايي باغرود ).

ـ بهره مندي از مرغوبترين ميوه كوهستاني و شفابخش يعني ريواس .

ـ بهره مندي از بهترين فيروزه جهان در معدن فيروزه آن.

ـ آتشكده آذربرزين مهر يكي از سه آتشكده بزرگ ايران باستان

ـ بزرگترين فرهنگسراي خراسان ( فرهنگسراي سيمرغ ).

نيشابور پيش از اسلام نيز پيشينه اي درخشان داشته است و پس از اسلام تا پيش از حمله مغول چهار راه عبور كاروان تمدن و فرهنگ ايران و اسلام بوده است و هزاران دانشمند را درخود پرورده است و در زمين خود پذيرفته است در كتاب تاريخ نيشابور الحاكم از چهار هزار شخصيت علمي نام برده مي شود كه در اين شهر بوده اند. تحصيل كرده اند يا به تدريس اشتغال داشته اند . طبق تحقيق دكتر ناجي معروف در مقاله « مدارس پيش از نظاميه » از 33 مدرسه عالي در تمام جغرافياي تمدن اسلامي 27 مدرسه عالي در نيشابور تأسيس شده و فعاليت داشت است. اكنون تمام آن سوابق تاريخي و فرهنگي در اين شهر گرانقدر مدفون شده است اين شهر خودبخود يك موزه عبرت انگيز تاريخ است هركجاي آن را كه بكاوي به دفينه اي ، سفالينه اي ، دژي ، سنگ مزاري ، تنديسي و بنايي برمي خوري كه يادآور تمدن پيشين ايران و اسلام است. نيشابور شهري نيست در كنار ديگر شهرهاي ايران ، نيشابور بي اغراق خود تكه اي عظيم و اساسي از ايران بزرگ و تمدن اسلام است.