موقعيت  و پيشينه تاريخي بخش كدكن)

بخش كدكن با مساحت 878 كيلومتر مربع و با جمعيت 13147 نفر و3233  خانوار در شمال غربي شهرستان تربت حيدريه , درعرض جغرافيائي35 درجه و 19 دقيقه تا 35 درجه و 38 دقيقه و در طول جعرافيائي 57 درجه و 58 دقيقه تا 59  درجه واقع گرديده  و ارتفاع  بخش از سطح دريا 1900 متر ميباشد كه از سمت شرق به بخش جلگه رخ , از جنوب به بخش بايگ واز سمت شمال وغرب به بخش ميان جلگه شهرستان نيشابور منتهي مي گردد .

بخش کدکن از نظر طبیعی به دو قسمت هموار و جلگه ای و کوهستانی و مرتفع تقسیم می شود. همه قسمت های بخش در محدوده آبریز دشت نیشابور قرار دارد و شیب در تمام بخش به سمت دشت نیشابور می باشد.بخش کدکن در دامنه شمالی قله چهل تن به ارتفاع ۳۰۱۳ متر قرار دارد. این قله در لهجه محلی ملکوه (ملکان) گفته می شود. قله از شهر به زیبایی هر چه تمام دیده می شود. تعادل آب و هوایی در این منطقه ناشی از کوهستان و خاصه قله ملکوه است.قله و دیواره های سنگی ان خط الراس تقسیم اب بین دشت نیشابور و حوزه ابریز کویر نمک است. در جنوب قله روستای زیبای رود معجن و بخش بایگ تربت حیدریه و در قسمت جنوب غربی ان بخش کوهسرخ کاشمر و روستای نامق قرار دارد که از روی قله به خوبی دیده می شوند.

نمایی از جبهه شمالی قله ملکوه (چهل تن ) از محل چشمه پونه در تاریخ جمعه۱۸ شهریور ۱۳۹۰ عکس از محمد تاجیک در راه صعود به قله

بخشداري درسال 1318 تاسيس گرديده ودر حال حاضر بخش داراي هفده روستا و دو دهستان بنامهاي كدكن و رقيچه مي باشد . دهستان كدكن شامل : روستاهاي دافي , اسفيز , برس و تلخ بخش  .  دهستان رقيچه شامل : روستاهاي رقيچه , حاج بيگي , عبد آباد , دهمنار , نصرت آباد, ترقي , پنگي , حصار يزدان , چولانك , كته تلخ , چينگ كلاغ , نوزه و داوريه مي با شند .این بخش از توابع شهرستان تربت حیدریه می باشد.

 در سال 1367 تعداد 35 روستا از شمال بخش جدا و به شهرستان نيشابور ملحق گرديدو نيز در همان سال تعداد 6 روستا از شرق بخش جدا و به شهرستان فريمان ملحق ودر سال 1376 تعداد 43 روستا از بخش منتزع و بخش جدید جلگه رخ در شهرستان تربت حیدریه را تشكيل دادند.

مركز بخش شهر كدكن مي باشد كه با جمعيت 3۵۰۴ نفر و با 897 خانوار در فاصله 75 كيلومتري تربت حيدريه و 140 كيلومتري مشهد مقدس و 60 کیلومتری شهر نیشابور واقع گرديده است .شهر کدکن در ارتفاع ۱۸۸۵ متری از سطح دریای ازاد و در طول جغرافیایی ۵۸ درجه و ۵۲ دقیقه و ۴۲ ثانیه شرقی و ۳۵ درجه  و ۳۵ دقیقه و ۴ ثانیه عرض شمالی قرار دارد.

بخش کدکن در سال ۱۳۸۵ دارای ۱۲۱۹۳ نفر جمعیت بوده که ۶۰۰۴ نفر مرد و ۶۱۸۹ نفر زن بوده اند.مردم به زبا ن فارسی و لهجه نیشابوری صحبت می کنند.

آثار باستاني كشف شده در محل حكايت از سابقه قبل از اسلام كدكن دارد . بعد از اسلام نيز كدكن مهد تمدن و فرهنگ بوده وافراد صاحب نامي همچون كريم الشرق كدكني , تاج الدين علي كدكني , نورالدين منشي كدكني وميرزا شفيع كدكني داشته كه در دوران سلجوقيان , خوارزمشاهيان و صفويان داراي مشاغل سپهسالاري , وزارت و صاحب ديواني بوده اند و نيز عارفاني همچون شيخ ابراهيم عطار نیشابوری  و پسرش شيخ فريدالدين عطار نیشابوری , شيخ حيدر و سلسله أي به نام خلوي از اين منطقه برخاسته اند و از جمله انديشمندان و فرهيختگان معاصر كدكن ميتوان از فخر الشعراي كدكني , ميرزاي خاوري , شيخ ميرزا محمد شفيع كدكني ,  شيخ هادي كدكني و دكتر محمد رضا شفيعي كدكني و… نام برد و همچنين مسجد , ايوان , قبره , سرداب و نيز تعدادي سنگ قبر مربوط به قرون دهم تا سيزدهم برروي تپه أي در مركز شهر كدكن از رونق بازار علم و ارشاد در آن دوران حكايت مي كند و و جود عارفاني بنام خلوي الكبروي سبب اين رونق بوده است .

 آب و هواي بخش :

بخش كدكن از لحاظ آب و هوايي جزء مناطق معتدل و سرد استان به شمار مي رود و متوسط بارندگي ساليانه حدود 280 ميليمتر ميباشد.حداقل درجه حرارت در فصل زمستان تا 18_ درجه در بعضي از سالهاگزارش شده است0 بارندگي در بخش بصورت باران , برف و تگرگ است كه معمولا در روستاهاي كوهپايه أي بخش (اسفيز, دافي , برس , حاج بيگي و شهر كدكن ) نسبت به ساير روستاها و خصوصا روستاهاي شكسته سياه بيشتر بوده و دماي هوا در روستاهاي شكسته سياه معمولا بالاتر ازساير بخش مي باشد0

 جاذبه هاي توريستي و گردشگري:

 آب و هواي معتدل كوهستاني با باغستانهاي فراوان آلو و آلوچه و تابستانهاي خنك و فرح بخش شهر كدكن  و نيز قله مُلكوه (كوه چهل تن ) با ارتفاع 3013 متر كه همه ساله ميزبان كوهنورداني از نقاط مختلف كشور ميباشد  و نيز آبشار طبيعي روستاي دافي  و دره يوزا روستاي بُرس و ارگ روستاي رقيچه از جاذبه هاي مهم گردشگر  بخش ميباشد .

مزار امام زادگان عبد الله و علاءالدين و نيز مزار تاريخي شيخ حيدر و آثار باستاني دوره سلجوقيان با مساجد باستاني و...و همچنين برخي آثار باستاني در روستاها منجمله عبد آباد و برس از مظاهر مهم تاريخي ميباشند.

  وضعيت اشتغال و اقتصادي بخش

 عمدترين فعاليت اهالي كشاورزي و دامداري مي باشد , بخش داراي:   5 رودخانه دائمی و 2 رودخانه فصلي و  143رشته قنات   و 46 حلقه چاه عميق مي باشد .

سالانه حدود 12هزار هكتار از اراضي بصورت آبي و ديم زير كشت محصولات عمده أي همچون گندم , جو , چغندر قند , حبوبات و…  مي باشد 0حدود 400 هكتارباغات الو , آلوچه , سيب  و…

و حدود 45 هزار راس گوسفند و بز , 700 راس گاو , 15 واحد مرغداري  با ظرفيت 230 هزار قطعه جوجه ريزي , 10 واحد پروار بندي ,1000 كندو عسل و دو ايستگاه پرورش ماهي  در بخش وجود دارد .280 دار قالي و قاليچه با حدود 3000متر مربع توليدساليانه و950 نفرمردوزن شاغل در اين بخش ميباشند

 تعداد كار گاههاي صنايع دستي 5 مورد شامل:

 توليد گل مصنوعي , سبد گل , صنايع دستي و تزئيني مي باشد كه 30 نفر اشتغالزايي داشته است.

معدن سنگ سادات واقع در روستاي تلخ بخش از بزرگترين و معروفترين معادن سنگ ساختماني استان ميباشد كه 60 نفر اشتغال زائي دارد .

 وضعيت آموزش و پرورش بخش

 در حال حاضر اداره آموزش و پرورش منطقه كدكن با 380 نفر فرهنگي و كادر اداري  در 39 واحد آموزشي با 2694 ‌دانش آموز ( در مقطع ابتدايي 1535 دانش آموز , مقطع راهنمايي 843 دانش آموز , مقطع متوسطه 273 دانش آموز و پيش دانشگاهي 43 (دانش آموز )  فعاليت دارد .اداره اموزش و پرورش کدکن پس از اداره آموزش و پرورش نوخندان درگز در بین ۴۷ منطقه و ناحیه و شهرستان خراسان رضوی دومین اداره کوچک و کم جمعیت است.

 وضعيت راههاي سطح بخش

 آسفالته 43 كيلومتر , شوسه 34 كيلومتر و خاكي 109 كيلومتر مي باشد درحال حاضرزير سازي و آماده آسفالت هم 23 كيلومتر . كيفيت راههاي ارتباطي بخش نامطلوب كه اكثر رودخانه ها در مسير راههاي بدون آبنما و پل مي باشد كه با توجه به كوهستاني بودن منطقه در مواقع بارندگي وراه افتادن سيل . ارتباط تمامي روستاها به مركز بخش و شهرستان قطع مي گردد و اكثر راههاي روستايي خاكي و بدون ابنيه فني ميباشند

 وضعيت بهداشتي موجود در بخش

 يك مركز بهداشتي و درماني در شهر كدكن و 10 خانه بهداشت در سطح بخش وجود دارد كه خانه بهداشت تلخ بخش ,  دافي ,  اسفيز و برس زير نظر مركز بهداشتي درماني كدكن .خانه بهداشت حاج بيگي , رقيچه , نصرت آباد و پنگي زير نظر مركز بهداشتي درماني رباط سنگ از بخش جلگه رخ  و خانه بهداشت نوزه زير نظر مركز بهداشتي درماني سرهنگ از بخش رخ ميباشند كه اين پراكندگي نظارت و خارج از تقسيمات كشوري هميشه مشكلاتي را در پي داشته است .

 تعداد مساجد, تكاياي و مكانهاي مذهبي بخش

 در بخش كدكن 44 مسجدو8 حسينيه و همچنين 2 امام زاده در شهر كدكن و يك امام زاده در حصاريزدان و يك امام زاده در روستاي عبد آباد  و تعدادي مزار و پير وجود دارد 0

 ادارات و نهادهاي موجود بخش

 1-     كتابخانه عمومي 2- مركز مخابرات1000 شماره أي 3- نانوايي شهري 4 باب و روستايي 8 باب 4-  اداره آموزش و پرورش 5- شهر داري 6- مركز جها كشاورزي 7- شركت تعاوني 8- دفتر پست 9- مركز بهداشتي ودرماني 10- بخشداري 11- حوزه بسيج 12-  بخش انتظامي 13 -بانك كشاورزي 14- بانك صادرات 15 – پست دامپزشكي 16- دايره برق 17- اداره آبفاي شهر كدكن .

 قابليتهاي بخش

 با توجه به مستعد بودن منطقه كدكن در بخش معدن از جمله معادن سنگ ساختماني,نمك و گچ مي توان با سرمايه گذاري , ايجاد اشتغال نمود.

در بخش كشاورزي نيز مي توان با احياي قنوات و چاههاي كشاورزي و همچنين با توجه به توليدات باغستانهاي آلو و آلوچه ميتوان با ايجاد كار خانه كمپوت سازي و احداث كار خانه كبريت سازي  ,  باعث رونق  منطقه شد .